Commissie vraagt feedback op sjabloon voor grondrechtentoets bij risicovolle AI
De Europese Commissie publiceerde op 16 november 2026 een ontwerpformulier voor de toets op de gevolgen voor grondrechten, die bepaalde organisaties met risicovolle AI-systemen volgens de Commissie vanaf 2 december 2027 moeten doen. Iedereen kan tot 15 januari 2027 commentaar geven.
AI-ondersteund artikel — automatisch opgesteld en gecontroleerd op feiten. Transparantiemelding conform artikel 50 van de EU AI Act.
De Europese Commissie heeft op 16 november 2026 een ontwerpformulier gepubliceerd voor de grondrechtentoets. Dat is een toets die de AI Act, de Europese wet op kunstmatige intelligentie, oplegt aan sommige organisaties die risicovolle AI-systemen gebruiken. Dat meldt de Commissie op haar website. Het formulier is tot 15 januari 2027 open voor commentaar, en testers kunnen zich tot 4 december 2026 aanmelden.
Bepaalde gebruiksverantwoordelijken van risicovolle AI-systemen uit bijlage III van de AI Act moeten die toets uitvoeren; volgens de Commissie geldt die verplichting vanaf 2 december 2027. De verplichting staat in artikel 27 van de AI Act. Ze rust op de gebruiksverantwoordelijke, de organisatie die het systeem inzet, en niet op de aanbieder die het ontwikkelde.
Artikel 27 noemt drie soorten organisaties: publiekrechtelijke instanties, private organisaties die een openbare dienst verlenen, en gebruiksverantwoordelijken van de systemen in punt 5, onderdelen b en c, van bijlage III. Het gaat om hoogrisicosystemen uit bijlage III, met uitzondering van punt 2. De toets gebeurt vóór het systeem voor het eerst wordt gebruikt.
De organisatie beschrijft onder meer hoe ze het systeem gebruikt, hoe lang en hoe vaak, welke groepen erdoor geraakt worden en welke schade die kunnen lijden. Ook het menselijk toezicht en de maatregelen als het misgaat, horen erbij. Het resultaat meldt ze aan de markttoezichtautoriteit, samen met het ingevulde formulier.
Het AI-bureau van de Commissie schreef het ontwerp, met inbreng van het Europees Bureau voor de grondrechten. Het volgt de opbouw van artikel 27, lid 1. Na goedkeuring wordt het een geautomatiseerd hulpmiddel op het Europese informatieplatform over de AI Act.
Wie wil testen, past het formulier toe op een eigen systeem. Zijn er te veel kandidaten, dan kiest het AI-bureau een gevarieerde groep. Deelname is vrijwillig.
Wat betekent dit voor Vlaanderen en België?
Een gemeente, intercommunale of ander bestuur dat een risicovol AI-systeem uit bijlage III gebruikt of wil gebruiken, kan het formulier testen en erop reageren. Aanmelden voor de test kan tot 4 december 2026, commentaar geven tot 15 januari 2027. Wie nog niet zeker weet of een systeem onder bijlage III valt, begint best daar, want de toets geldt alleen voor die systemen.
Wie later aan de toets moet beginnen, ziet nu al welke vragen erin zitten en welke gegevens daarvoor nodig zijn. Welke Belgische autoriteit de meldingen zal ontvangen, is een open vraag.