AI-tools jagen golf van aanvragen bij overheidsdiensten aan

Klachten bij de Britse woningombudsman stegen van 2.600 in 2022 naar ruim 7.000 vorig jaar, en de Amerikaanse financiële toezichthouder CFPB registreerde over diezelfde periode vijf keer zoveel klachten. Onderzoekers Chris Schmitz, Lewis Hammond en Alan Chan brengen die stijgingen in verband met een fenomeen dat ze “agentic flooding” noemen: burgers die met AI-chatbots en -agenten sneller, uitgebreider en vaker aanvragen, klachten of bezwaren opstellen bij overheidsdiensten. Voor hun paper, dat in oktober wordt voorgesteld op de AAAI-conferentie over AI, ethiek en maatschappij (AIES), verzamelden ze 84 mogelijke gevallen van zulke pieken in 11 rechtsgebieden, waaronder Duitsland, Nederland en Frankrijk.

De onderzoekers zijn expliciet over de grenzen van hun eigen methode: die “does not permit causal or quantitative claims”, schrijven ze zelf, en sommige stijgingen zetten al in vóór de release van ChatGPT. Toch vinden ze het patroon overtuigend genoeg om te concluderen dat “agentic flooding” vandaag wijdverspreid voorkomt. Bij Duitse sociale rechtbanken bijvoorbeeld steeg het aantal zaken in 2025 met 55 procent tegenover het jaar ervoor; in de VS nam het aandeel burgers dat zichzelf vertegenwoordigt voor federale rechtbanken sinds 2022 sterk toe. Een citaat dat de kern vat: “the vast majority of cases we find are people who are entitled to claim for something, claiming for that thing” — het gaat overwegend niet om fraude, maar om mensen die met AI-hulp gemakkelijker aanspraak maken op iets waar ze al recht op hebben. De auteurs waarschuwen dat diensten die financieel aantrekkelijk maar administratief complex zijn — denk aan uitkeringen of belastingbezwaren — het meest kwetsbaar zijn, en dat de snelste overheidsreactie, drempels zoals dossierkosten, net de toegang voor wie het meest hulp nodig heeft kan bemoeilijken.

Wat betekent dit voor Vlaanderen en België?

Het onderzoek noemt geen Belgische cijfers, en Nederland en Frankrijk komen wel voor in de dataset van 84 casussen zonder dat er concrete aantallen voor die landen worden gegeven. Dat een stijging als in Duitsland of het VK zich ook bij Belgische diensten als de RVA, het OCMW of de FOD Financiën voordoet, is dus niet aangetoond — het blijft een vraag, geen vaststelling.

Wel illustreert dit onderzoek de keerzijde van een traject dat we eerder beschreven: de Gentse politie zette een AI-chatbot in om zelf vragen van inwoners sneller te beantwoorden. Dit paper gaat over de omgekeerde beweging — burgers die zelf AI inzetten tegenover de overheid, niet omgekeerd. Voor Vlaamse en Belgische overheidsdiensten die vandaag digitaliseren, is de les dat een toegankelijker aanvraagproces niet alleen de eigen chatbot aan de voorkant raakt, maar ook de instroom via alle andere kanalen kan doen toenemen zodra burgers zelf AI-hulpmiddelen gebruiken om formulieren, bezwaarschriften of klachten op te stellen. Diensten die vandaag al kampen met achterstand — zoals bezwaarprocedures bij belastingen of aanvragen voor sociale uitkeringen — lopen volgens de logica van dit onderzoek het eerste risico, mocht eenzelfde patroon zich hier voordoen.