Vlaamse boekensector eist toestemming voor AI-training op boeken

De Vlaamse boekensector wil dat AI-bedrijven toestemming vragen en betalen voordat ze boeken gebruiken om hun taalmodellen te trainen. Taalmodellen zijn de programma’s achter chatbots die zelf teksten schrijven. Dat meldt VRT NWS. Ook voor boeken die al in zo’n dataset zijn beland, vragen auteurs en uitgevers een eerlijke vergoeding. Ze willen bovendien weten welke werken gebruikt zijn.

Maarten Vanhoof van de Groep Algemene Uitgevers vindt dat grote AI-bedrijven zo het auteursrecht schenden. Volgens hem halen ze inhoud van websites, kopen ze boeken aan en gebruiken ze die illegaal verder. Hoe groot dat probleem is, vindt hij moeilijk in te schatten. Hij vreest ook dat AI-gemaakte boeken goedkoop en in grote aantallen op de markt komen. Volgens de initiatiefnemers droogt de bron op als de keten van vakmensen achter een boek verdwijnt: minder auteurs, minder nieuwe stemmen en minder boeken die iets zeggen wat nog niet gezegd was.

Schrijver David Van Reybrouck zegt dat hij nagekeken heeft dat 38 titels van hem ongevraagd in een AI-model zijn gebruikt, ook wetenschappelijke artikels uit zijn tijd aan de universiteit. Hij is er niet tegen dat zijn werk gebruikt wordt, als er eerst toestemming en een correcte vergoeding wordt gevraagd. Nu kan een kunstenaar volgens hem alleen een opt-out doen, dus zich actief uitschrijven. Hij vraagt Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez om een dwingend wettelijk kader, op Belgisch én Europees niveau.

De campagne draagt de slogan “AI schrijft geen boeken, AI imiteert”. Schrijvers als Tom Lanoye, Kristien Hemmerechts, Bart Moeyaert en Lize Spit steunen haar. Het campagneboek Namaak bestaat uit lege pagina’s en toont wat er volgens de initiatiefnemers gebeurt als makers geen bescherming krijgen.

Wat betekent dit voor Vlaanderen en België?

Een deel van het antwoord staat al in Europese wetgeving. Artikel 53 van de AI Act verplicht aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden om een beleid te hebben dat het Europese auteursrecht naleeft, inclusief een voorbehoud van rechten. Ze moeten ook een voldoende gedetailleerde samenvatting van de trainingsinhoud openbaar maken.

Die verplichtingen gelden sinds 2 augustus 2025 voor modellen die vanaf die datum op de markt komen. Aanbieders van modellen die al vóór die datum op de markt waren, moeten er uiterlijk 2 augustus 2027 aan voldoen.

Voor een Vlaamse auteur of uitgever is dat concreet. Een voorbehoud van rechten heeft wettelijke betekenis tegenover de aanbieders van zulke modellen. Of de openbare samenvattingen genoeg detail bevatten om een bepaald boek terug te vinden, is een open vraag. Een andere vraag in de sector is of AI-boeken een label moeten krijgen.