AI-beelden van griezelige 'Cat in the Hat' zaaien angst in Ledegem

Een AI-gegenereerde, sinistere versie van de bekende Cat in the Hat duikt sinds dit weekend op in straatbeelden van Ledegem, meldt VRT NWS. Het beeld verscheen in een Facebookgroep voor inwoners van Ledegem; de maker van de post beweerde de figuur gespot te hebben in de Oostlaan, en het beeld verspreidde zich snel verder. Burgemeester Bart Dochy (CD&V) hoorde ervan tijdens het festival Rock Beats Cancer, waar zowat 1.000 mensen op afkwamen: “Ik neem aan dat het gaat om een misplaatste grap”, zegt hij, maar hij roept bewoners op om zulke beelden te melden aan de politie. “Het kan niet de bedoeling zijn om mensen bang te maken. We zullen dat opvolgen”, zegt Dochy. Sommige festivalgangers gaven aan bang te zijn om alleen naar huis te fietsen.

Esmée Mooren, doctoraatsonderzoeker aan het Media Psychology Lab van de KU Leuven, duidt op VRT NWS waarom dit anders aanvoelt dan de “killer clown”-rage van tien jaar geleden: AI-beeldgeneratoren maken zulke schrikbeelden geloofwaardiger net doordat ze een herkenbare, eigen straat of buurt tonen in plaats van een generieke figuur. Dat een sinistere tekenfilmfiguur ineens op de Oostlaan in het eigen dorp opduikt, is precies wat het beeld voor bewoners echter laat aanvoelen dan een grap die overal had kunnen spelen.

Wat betekent dit voor Vlaanderen en België?

Zulke beelden vallen niet zomaar onder de EU-regels rond AI-transparantie. Artikel 50 van de AI Act legt sinds 2 augustus 2026 een meldplicht op voor deepfakes — door AI gemaakte of bewerkte beelden, geluid of video die lijken op bestaande personen, voorwerpen, plaatsen, entiteiten of gebeurtenissen en die iemand ten onrechte voor echt zou kunnen aanzien. Die plicht ligt bij de gebruiksverantwoordelijke: wie het AI-systeem gebruikt om zo’n beeld te maken, niet iedereen die het daarna deelt. En artikel 2 van diezelfde verordening sluit natuurlijke personen die een AI-systeem gebruiken “in de context van een zuiver persoonlijke, niet-professionele activiteit” uit van de verplichtingen die op gebruiksverantwoordelijken rusten. VRT vermeldt niet wie het beeld maakte of met welk doel. Gaat het om een particulier die het in een zuiver persoonlijke, niet-professionele context maakte, dan valt het buiten de meldplicht, ook al is de impact op straat reëel.

Dat plaatst de verantwoordelijkheid vooral bij lokale besturen en politie, niet bij een Europese meldplicht die hier mogelijk niet eens geldt. Ledegem is daarin geen alleenstaand geval: zo schreven we eerder al over een nepvideo met UZ Gent-uroloog Piet Hoebeke die een gezondheidsproduct moest aanprijzen — telkens gaat het om AI-beeldmateriaal dat inspeelt op vertrouwde, plaatselijke herkenningspunten om geloofwaardiger te lijken. Voor andere Vlaamse gemeenten is de les dat een generatieve tool intussen volstaat om een straatbeeld overtuigend te vervalsen, en dat de politie eerder dan een Brusselse regelgever het eerste aanspreekpunt blijft wanneer zoiets voor reële onrust zorgt.